www.kateban.com
صفحه اصلی
درباره کاتبان
آرشیو یادداشت ها
آرشیو لینک های روزانه
کتابخانه کاتبان
فصل و وصل
گالری عکس
ثبت عضویت
ورود اعضا


ورود دانشور و محقق محترم، جناب آقای محسن صادقی را با عنوان «کشکول»، به حلقه کاتبان، خوش آمد میگوییم.



دانشمندان گمنام ايران (3): سومين مشيخه زيدی – قسمت اول
حسن انصارى
(بررسی های تاریخی)
Mahdis and Millenarians: Shiite Extremists in Early Muslim Iraq
سید محسن موسوى
(کتابخانه کاتبان)
مدتی اين مثنوی تأخير شد...
حسن انصارى
(بررسی های تاریخی)
نقش شیخ طوسی در دگرگونی و گسترش علم نظری حقوق در شیعه
نویسنده: پروفسور چارلز آدامز * ، مترجم: محمد حسین ساکت **
(بزرگداشت شیخ طوسی)
طوس، زادگاه شیخ طوسی
عبدالحمید مولوی
(بزرگداشت شیخ طوسی)
بلخ یکی از پایگاه‌های علوم اسلامی در عصر شیخ طوسی با ما قبل و ما بعد آن
عبدالحی حبیبی
(بزرگداشت شیخ طوسی)
سيد عبدالله شبر، محدثی در سنت علامه مجلسی
حسن انصارى
(بررسی های تاریخی)
تو مشو مهر، مشو ماه
محمد آصف فكرت
(آن روزها)
انسان شناسان متخصص ایران (8 ): جمشید چوکسی
پیمان اسحاقی
(سواد)
The Epistle of Salim Ibn Dhakwan
سید محسن موسوى
(کتابخانه کاتبان)
نظری گذرا بر ترجمه فارسی مطلع انوار از سید شجاعت حسین رضوی هندی
سيد على طباطبائى يزدى
(مجموعه)
رسايلى پارسى در «سالنامه پارس»
عبدالله غفرانی
(لطائف)
مقدمه الکافی: کوششی برای شناخت عقايد کليني
حسن انصارى
(بررسی های تاریخی)
جايگاه علمي و مذهبي كليني در ميان اماميه
حسن انصارى
(بررسی های تاریخی)
شیخ بهایی و مجلسی اول در مسجد جمکران
محسن صادقی
(کشکول)
نسخه یوسف و زلیخا از کتابخانه فردوسی شهر دوشنبه
عبدالله غفرانی
(کتابخانه کاتبان)
قرآن کوفی جامع کبیر صنعاء منسوب به امیرالمؤمنین ع
عبدالله غفرانی
(کتابخانه کاتبان)
عزالدوله در فرنگ : نگاهى به کتاب سفرنامه عزالدوله فرزند محمد شاه قاجار به اروپا
پیمان اسحاقی
(سواد)
انسان شناسان متخصص ایران (7): دکتر شهلا حائری
پیمان اسحاقی
(سواد)
در خراسان و...
محمد آصف فكرت
(آن روزها)
RSS Feeds

سلام
چرا امکان کامنت یا حداقل ارتباط با نویسنده ها در سایتتون نیست؟ اگر ممکنه اضافه کنید این امکانو من خودم برنامه نویسم کاری نداره که ، خیلی کم کار میبره

میخواستم به آقای حسن انصاری درباره مقدمه کافی بگم مطلب دوم پاورقیشون ظاهرا اشتباهه و برعکس واقعیت نظر کلینی درباره خلقت جهان یا همون خلق من لاشی ، موافق نظر متکلمان شیعی و خلاف نظر فلاسفه است که میگن خلقت فقط یه تطوره لطفا اصلاح کنند یا جواب بدن به من

با تشکر


ارسال شده در چهارشنبه ۲۳ مرداد ۱۳۸۷ ساعت ۸:۵۷ قبل‏ازظهر
سلام

سایت خوب و جالبی را در دسترس مخاطبان قرار داده اید ؛ امیدوارم در گام های بعدی بازدیدکنندگان بیشتری را از نظر کیفی و کمی چذب نمایید.


ارسال شده در دوشنبه ۳۱ تير ۱۳۸۷ ساعت ۱۱:۵۷ بعدازظهر

* نام کامل:
* ایمیل:


صفحه وب:

محل سکونت:


* نظر:

کد امنیتی:
(لطفا کد داخل تصویر را با دقت وارد کنید.)


پربیننده ترین وبلاگ ها:
آن روزها
بررسی های تاریخی
نجوا
تذكره

پرخواننده ترین یادداشت های ماه:
گزارشی از برگزاری هفتمین کنفرانس دوسالانه‌ی مطالعات ایرانی در کانادا (نجوا)
مقدمه الکافی: کوششی برای شناخت عقايد کليني (بررسی های تاریخی)
نکته ای درباره کتاب التحصين ابن طاووس و منبع ناشناخته آن (بررسی های تاریخی)
از تنزيه الأنبيای شريف مرتضی تا تنزيه الانبيای حاکم جِشُمي (بررسی های تاریخی)
پایان نامه هایی درباره شیخ طوسی رحمة الله علیه (سواد)

آمار بازدید از سایت:
بازدیدکنندگان ماه جاری: ۲۵۴۰۹
بازدیدکنندگان از ابتدا: ۴۲۵۸۵۵
تعداد افراد حاضر در سایت: ۱۰
بزرگداشت شیخ طوسی
منهج الطوسی فی تفسیر القرآن (1)
سماحة العلّامه الشیخ محمد حسن آل یاسین

القرآن الکریم کما آمن به المسلمون کلام الله المبین، و معجزة نبیّه الأمین، و دستور الشریعة الأکبر، و کتاب الإسلام الذی لا یأتیه الباطل من بین یدیه و لا من خلفه تنزیل من حکیم حمید.
و کان لابدّ للمسلمین و هم یؤمنون بهذا القرآن و قدسیته و حاجتهم الحیاتیة و الروحیّة الیه ان یتعلموا معانیه و یتفقهوا فیه، لیستطیعوا العمل علی ضوئه و والسیر علی هداه، کما کان لابدّ للنبی (ص) ان یتولی مسؤولیة التفسیر و الشّروح ـ خلال ایام حیاته ـ بحکم قیامه بمهمة تلاوة ما یوحی الیه من آیات الذکر علی المسلمین، فیذکر اسباب النّزول و یوضح ما یحتاج الی الأیضاح من المجمل و المتشابه و الناسخ و المنسوخ، و یقوم بالشرح العملی بما تضمنته تلک الآیات من احکام عبادیة و واجبات شرعیة. و بفضل ذلک کله کان القرُآن فی عصره الرسالة قریبا الی عقول الناس و افهامهم و ان تفاوتت تلک الأفهام فی درجة المعرفة و الأدراک.
و عندما فُجع المسلمون بوفاة المفسّر الأول (ص) و سُدَّ فی وجوههم باب السماع المباشر من صاحب الوحی لجأوا الی الصّحابة الذین عاشروا النبی (ص) و رافقوه و سمعوا منه و تفقهوا علی یدیه یسألونهم تفسیر ما یستغلق فهمه علیهم من مفردات القرآن و آیاته فیروی لهم الصّحابة ما سمعوه من النبی (ص) فی ذلک، و لا یتحاشی بعضهم من الإعتراف بجهله بمعانی بعض الکلمات تنزیها للقرآن من التفسیر بالرأی و الظّن.
و هکذا بدأ تفسیر القرآن معتمدا علی الروایة و النّقل عن الرسول (ص)، مع کل التحرج و التأکّد و الإلتزام بدقّة النقل و عدم التصرف، و لیس ذلک غریبا مادام «التفسیر هو ایضاح مراد الله تعالی من کتابه العزیز، فلا یجوز الإعتماد فیه علی الظنون و الأستحسان، و لا علی شی ء لم یثبت انّه حجّة من طریق العقل او من طریق الشرع، للنهی عن اتباع الظن»1
و حیث ان المقصود بتفسیر القرآن فی المصطلح الإسلامی هو «علم معانیه و فنون اغراضه»2 او انّه العلم الباحث «عن معنی نظم القرآن بحسب الطاقة البشریّة و بحسب ما تقتضیه القواعد العربیّة»3 اخذاً له من المعنی اللّغوی للتفسیر و هو البیان و «کشف المراد عن اللفظ المشکل»4 فان من الصحابة من لم یکتف بالروایة و النقل فی تفسیر القرآن فاضاف الیهما الشعر المأثور عن العرب یستهدی به فی معرفة معنی اللفظ القرآنی انطلاقا من کون القرآن عربیا و ارادا بهذه اللغة و مستعملا کلماتها و مفرداتها.
إن اول ما یخطر فی اذهاننا و نحن نخزن فی المخیلة عصر الرسول(ص) و تلک القوائم الکبیرة من اسماء الصّحابة ان جُلّ الصحابة ـ ان لم نقل کلهم ـ کانوا من مفسری القرآن و شارحیه، باعتبارهم قد سمعوا ذلک من النبی(ص) و ادرکوا معنی کل ما سمعوه، و لکن الواقع الخارجی کان علی خلاف ذلک فما اقّل من وعی معانی القرآن و ارهف سمعه و قلبه و عقله للنبی و هو یشرح تلک المعانی و یوضح اهدافها و مرامیها، و یقول السیوطی فی ذلک:
«اشتهر بالتفسیر من الصّحابة عشرة: الخلفاء الأربعة و ابن مسعود و ابن عباس و اُبیّ بن کعب و زید بن ثابت و ابو موسی الأشعری و عبدالله بن الزُّبیر».
«امّا الخلفاء فاکثر من روی عنه منهم علی بن ابی طالب. و الروایة عن الثُلاثة نزرة جدا، و کان السبب فی ذلک تقدم وفاتهم. کما ان ذلک هو السبب فی قلّة روایة ابی بکر(رض) للحدیث و لا احفظ عن ابی بکر(رض) فی التفسیر الُا آثارا قلیلة جدا لا تکاد تجاوز العشرة».
«اما علی فروی عنه الکثیر، و قد روی معمر عن وهب بن عبدالله عن ابی الطفیل قال: شهدت علیّا یخطب و هو یقول: سلونی. فوالله لا تسألون عن شیء الا اخبرتکم و سلونی عن کتاب الله، فوالله ما من آیة الا و انا اعلم ابلیل نزلت ام بنهار ام فی سهل ام فی جبل»5 .
و هکذا یغدو علی (ع) اشهر الصّحابة جمیعا ـ من استخلف منهم و من لم یستخلف ـ فی تفسیر القرآن و روی عنه الکثیر فی هذا الباب، و ما ذاک الا لأنّه باب مدینة علم رسول الله(ص)، و عدل الکتاب الذی لن یفترق عنه الی یوم القیامة، دون أن یکون لتأخُّر وفاته عن وفاة الخلفاء الثّلاثة الذین تقدموه ای اثر فی ذلک ـ کما یحاول السیوطی ان یتعلّل به ـ لأن الفرق بین تاریخ وفاة الخلیفتین الثانی و الثالث و وفاة علی لم یکن الا سنوات معدودة لا تبّرر مثل ذلک الفرق الکبیر بینه و بینهم.
و اشتهر عبدالله بن مسعود المتوفی سنة 32 هـ. بالتفسیر ایضا ـ کما روی السیوطی و غیره ـ و روی عنه الکثیر فی ذلک و «روی عنه کثیرون لکن تتبّعهم العلماء بالنقد و التجریح»6.
ثمّ یأتی بعد ذلک فی التسلسل عبد الله بن عباس المتوفی سنة 68 هـ. الذی ورد عنه فی التفسیر «مالا یحصی کثرة و فیه روایات و طُرُق مختلفة»7. وقد کثر النقل عنه فی مصادر التفسیر الی حد الإغراق الملفت للنظر و المثیر للاستفهام، و اصبح ـ بکثرة اقواله المرویة، و رواته المتعددین و مؤلَّفه المنسوب ـ ابرز المفسرین الأوائل فی تاریخ الإسلام.
و بالنظر الی هذه الهالة المشعة التی احاطت بالرجل و القدسیّة التی حفّته حتی منح لقب (ترجمان القرآن) یلزمنا ان نقف عند جانبین من جوانبه نستوضح امرهما و نستطلع واقعهما هما: منهجه فی التفسیر و البحث فی رواته و طرقه.
اما منهجه فقد روی عنه «انه قسّم وجوه التفسیر علی اربعة اقسام:
تفسیر لا یُعذر احد بجهالته.
و تفسیر تعرفه العرب بکلامها.
و تفسیر یعلمه العُلماء.
و تفسیر لا یعرفه الا الله عزّ و جل.
فاما الذی لا یعذر احد بجهالته فهو ما یلزم الکافّة من الشرائع التی فی القرآن و جمل الدلائل التوحید. و اما الذی تعرفه العرب بلسانها فهو حقائق اللغة و موضوع کلامهم. و اما الذی یعلمه العلماء فهو تأویل المتشابه و فروع الأحکام. و اما الذی لا یعلمه الا الله فهو ما یجری مجری الغیوب و قیام الساعة»8.
و من هذا المنهج یظهر انّه قد اعتمد الأثر و الروایة دون غیرهما طریقا لمعرفة معانی القرآن، و لیس ذکره لحقائق اللغة تطویرا فی التفسیر او اضافة مصدر آخر له غیر النقل و الروایة، لأن القرآن قد نزل بلغة العرب و من البدیهی ان نجعل اللغة اساسا لفهم المفردات و معرفة المقصود منها.
و اذن فمنهجه فی التفسیر هو التفسیر بالمأثور و المأثور فقط.
اما طرقه و رواته فقد حامت حولها الشُّبهات و کثر فیها التشکیک حتی اصبح الاطمئنان الی ما یروی عنه غیر متحقق لدی الباحثین، بل اصبح اکثر ما یروی عنه مقطوعا بکذبه و تلفیقه، و یقول الإمام الشافعی: انّه «لم یثبت عن ابن عباس فی التفسیر الا شبیه بمائة حدیث»9 و لذلک فلابُّد لنا من ان نقول مع الشیخ الزرقانی بوجوب «الحیطة فیما عزی الی ابن عباس من التفسیر، فقد کثر علیه فیه الدسِّ و الوضع»10 و مع الدکتور الصالح فی کون الناس قد «تزیّدوا فی الروایة عن ابن عباس و تجرأ بعضهم علی الوضع علیه و الدسِّ فی کلامه»11.
و تکون خلاصة الرأی فی الرویات عن ابن عباس فی التفسیر انّها «غیر مرضیة و رواتها مجاهیل»12.
و لزیادة الاطمئنان بهذه الخلاصة القاسیة نستعرض فی ادناه طرق الروایة عنه و ما تناقله العلماء من رأی فیها و تمحیص لیتجلی لنا النّبأ الیقین.
فمن طرقه: طریق علی بن ابی طلحة الهاشمی عنه، و مع ان السیوطی یعتبره من جید طرقه فانّه یروی عن قوم من الناس قولهم: لم یسمع ابن ابی طلحة من ابن عباس التفسیر، و انّما اخذه عن مجاهد او سعید بن جبیر، کما یروی عن الحفاظ اجماعهم علی ان ابن ابی طلحة لم یسمعه من ابن عباس13. ای ان روایاته عن ابن عباس مراسیل لم تؤید بالسّماع منه.
و من طرقه: طریق جُوَیبر عن الضحاک عن ابن عباس، و هؤلاء ـ عند السیوطی ـ من المجاهیل «و جویبر شدید الضعف متروک»14.
«و طریق الضحاک بن مزاحم عن ابن عباس منقطعة، فان الضحاک لم یلقه»15 و روی الطبری عن مشاش انه قال: «قلت للضحاک: سمعت من ابن عباس شیئا؟ قال: لا»16
و من طرق ابن عباس، ما رواه المفسرون عن ابن جُرَیج، و اطول طرق ابن جریج ما یرویه بکر بن سهل الدمیاطی عن عبد الغنی بن سعید عن موسی بن محمد عن ابن جریج، و یقول السیوطی: «و فیه نظر»17، کما یقول ایضا عنه انه «لم یقصد الصحّة و انما روی ما ذکر فی کل آیة من الصحیح و السقیم»18.
و من تلک الطرق ـ طریق العوفی عن ابن عباس و قد «اخرج منها ابن جریر و ابن ابی حاتم کثیرا، و العوفی ضعیف لیس بواه»19.
و اوهی طرق ابن عباس «طریق الکلبی عن ابی صالح عن ابن عباس. فان انضم الی ذلک روایة محمد بن مروان السدی الصّغیر فهی سلسلة الکذب. و کثیرا ما یخرج منها الثّعلبی و الواحدی»20.
و ابو صالح هذا الذی یروی عن ابن عباس کان یمُرُّ به الشعبی «فیأخذ باذنه فیعرکها و یقول: تفسّر القرآن و انت لا تقرأ القرآن»21.
و اما الکلبی الذی یروی عن ابی صالح فهو صاحب تفسیر لم یکتب اطول منه و لا اشبع، و مع ذلک فقد قال فیه بعض الأعلام انه قد: «اجمعوا علی ترک حدیثه، و لیس بثقة، و لا یکتب حدیثه، اتهمه جماعة بالوضع»22.
و اما طریق بشر بن عمارة عن ابی روق «فضعیفة لضعف بشر، و قد اخرج من هذه النسخة کثیرا ابن جریر و ابن ابی حاتم»23.
و اما السُّدی فقد روی عنه الکثیرون «و لکنّ التفسیر الذی جمعه رواه اسباط بن نصر، و اسباط لم یتفقوا علیه»24. و علی الرغم من روایة ابن جریر عنه کثیرا فان ابن ابی حاتم لم یورد منه شیئا «لأنه التزم ان یخرج اصح ما ورد»25.
و لقد قیل فی السُّدی انه «ضعیف و کذاب و شتّام»26 و قال النسائی فی اسباط انه «لیس بالقوی»27 و روی الطبری عن الشعبی انّه مرّ یوما علی السدی و هو یفسر فقال: لأن یُضرب علی استک بالبطل خیر لک من مجلسک هذا28.
و من طرق ابن عباس ایضا ـ طریق مولاه عِکرمة، و عکرمة غیر مقبول لدی العلماء، و قد اشتهر عندهم بالکذب علی مولاه و انه «کان یری رأی الخوارج و یمیل الی استماع الغناء29. و روی عن علی بن عبدالله ابن عباس انه کان یوثق عکرمة علی باب الکنیف لأنه یکذب علی ابیه30، و مثل ذلک کان یصنع به علی بن عبدالله بن مسعود لأنه یکذب31. و یروی ابن سعد عن طاووس قوله: «لو ان مولی ابن عباس هذا اتقی الله و کفّ من حدیثه لشُدّت الیه المطایا»32. و یظهر مما روی فی کتب التاریخ ان عکرمة قد اصبح مضرب المثل فی کذبه علی ابن عباس، فقد روی ابن سعد: «ان سعید بن المسیب قال یوما لمولی له: اتّق. لا تکذب علیّ کما کذب مولی ابن عباس علی ابن عباس»33 و مثل ذلک روی یاقوت عن عبدالله بن عمر انه قال لغلامه نافع: «اتق الله و یحک یا نافع و لا تکذب علیّ کما کذب عکرمة علی ابن عباس»34.
اما مقاتل بن سلیمان المتوفی سنة 150 هـ. فقد ضعّفه العلماء و قالوا: «انه یروی عن مجاهد و لم یسمع من مجاهد شیئا، و یروی عن الضحاک و لم یسمع منه شیئا، فقد مات الضحاک قبل ان یولد مقاتل باربع سنین.
و یکذبونه. و یضّعفه من یستحسن تفسیره و یقول: ما احسن تفسیره لو کان ثقة، و ینقلون انّه کان یأخذ عن الیهود علم الکتاب»35.
و هکذا یظهر مما سلف ان اکثر الروایات المتعلقة بالتفسیر مما اعتمدها المفسرون المشهورون لم تسلم من الطعن و التضعیف بل الرد و التزییف و قد اجمل ذلک الشیخ ابن تیمیة عند ما قال: «و فی التفسیر من هذه الموضوع قطعة کبیرة»36.
و یعلل ابن خلدون اسباب الوضع و التلفیق فی النقل التفسیری فیقول: «و السبب فی ذلک ان العرب لم یکونوا اهل کتاب و لا علم، و انما غلبت علیهم البداوة و الأمیّه، و اذا تشوقوا الی معرفة شیء مما تشوّق الیه النفوس البشریّة فی اسباب المکونات و بدء الخلیقة و اسرار الوجود فانما یسألون عنه اهل الکتاب قبلهم و یستفیدون منهم، و هم اهل التوراة من الیهود و من تبع دینهم من النصاری. و اهل التوراة الذین بین العرب یومئذ بادیة مثلهم، و لا یعرفون من ذلک الا ما تعرفه العامة من اهل الکتاب و معظمهم من حمیر الذین اخذوا بدین الیهودیة، فلما اسلموا بقوا علی ما کان عندهم مما لا تعلق له بالأحکام الشرعیّة ... و هؤلآء مثل کعب الأحبار و وهب بن منبه و عبد الله بن سلام و امثالهم، فامتلأت التفاسیر من المنقولات عندهم»37.
_________________________________

1ـ البیان للخوئی ـ 1/278
2ـ التبیان للطوسی ـ 1/3
3ـ کشف الظنون ـ 1/427
4ـ لسان العرب ـ 5/55
5ـ الإتقان ـ 2/318ـ319
6ـ مناهل العرفان ـ 486
7ـ الإتقان ـ 2/321
8ـ مجمع البیان ـ 1/13
9ـ الإتقان ـ 2/322
10ـ مناهل العرفان ـ484
11ـ مباحث فی علوم القرآن ـ 290
12ـ الإتقان ـ 2/321
13ـ الإتقان ـ 2/321
14ـ نفس المصدر ـ 2/322
15ـ نفس المصدر ـ 2/322
16ـ تفسیر الطبری ـ 1/40
17ـ الإتقان ـ 2/321
18ـ نفس المصدر ـ 2/321
19ـ نفس المصدر ـ 2/322
20ـ نفس المصدر ـ 2/322
21ـ تفسیر الطبری ـ 1/40
22ـ دائرة المعارف الإسلامیة ـ الترجمة العربیّة ـ 5/351ـ تعلیق امین الخولی ـ
23ـ الإتقان ـ 2/322
24ـ نفس المصدر ـ 2/321
25ـ نفس المصدر ـ 2/322
26 ـ دائرة المعارف الإسلامیة ـ 5/350 ـ تعلیق امین الخولی ـ
27ـ نفس المصدر ـ 5/350
28ـ تفسیر الطبری ـ 1/41
29ـ معجم الأدباء ـ 12/184
30ـ نفس المصدر ـ 12/184
31ـ نفس المصدر ـ 12/190
32ـ الطبقات ـ 5/214
33ـ نفس المصدر ـ 5/100
34ـ معجم الأدباء ـ 12/189
35ـ دائرة المعارف الأسلامیة ـ 5/351ـ تعلیق امین الخولی ـ و یراجع کشف الظنون ـ 1/429
36ـ نفس المصدر ـ 5/351
37ـ مقدمة ابن خلدون ـ 368


 
ارسال نظر


* نام کامل:
* ایمیل:


صفحه وب:


* متن یادداشت:

کد امنیتی:
(لطفا کد داخل تصویر را با دقت وارد کنید.)


بزرگداشت شیخ طوسی
www.kateban.com -- copyright: 2006 © -- Kateban -- Powered by: ketabname.com 2006, Jan.